Rosyjski uzdrowiciel i hipnotyzer Anatolij Kaszpirowskij gromadził przed odbiornikami telewizyjnymi niemal cały Związek Radziecki. Potem zniknął udając się na „wygnanie” w okresie, kiedy pojawiły się twierdzenia, że jego show spowodowało falę samobójstw. Teraz powraca, kontrowersyjny jak zwykle.

- Postawmy sprawę jasno. Wasz poziom zrozumienia jest spory – mówi Kaszpirowskij w czasie występu w moskiewskiej hali Kosmos wskazując rozmiar zrozumienia między palcami. Ale mój jest tysiąc razy taki – dodaje.

Tłum dwóch tysięcy widzów wygląda na oczarowany, jednak musi, a przynajmniej powinien być, jeśli na bilet wstępu widzowie wydali równowartość ok. 300 zł w rublach a następne sto na płytę DVD z programem o „leczeniu na odległość”. Za tą cenę spodziewają się ujrzeć coś niezwykłego i nie wychodzą zawiedzeni, choć nie wszyscy z nich od razu kierują się do domów, a do szpitali, gdzie skarżą się czasem lekarzom na nudności i intensywne bóle głowy.

Urodzony na Ukrainie 70-letni Kaszpirowskij, który wygląda na człowieka dwa razy młodszego rozpoczyna niemal godzinny monolog o tak zróżnicowanej tematyce, jak samoprogramowanie czy Czyngis-Chan. Wszystko to wydaje się być fascynujące, jednakże trudno nie odnieść wrażenia, że większość ludzi czeka na kulminacyjny punkt programu w postaci jego uzdrawiającego dotyku, który uczynił go sławnym w całym Związku Radzieckim i krajach satelickich [przy czym w Polsce otrzymał on nawet statuetkę Wiktora dla osobowości telewizyjnej roku-przyp.INFRA].

Kiedy sowiecki system zaczął podupadać, towarzyszyło mu powszechne zainteresowanie magią i zjawiskami paranormalnymi, na fali którego wypłynął Kaszpirowskij. Miejsce po marksizmie - leninizmie zająć miały nowe prądy, zaś w telewizji państwowej w czasie największej oglądalności pojawiły się spektakle obejmujące eksperymenty z ekstrasensorykami a także sesje cudownego uzdrawiania.  

Miejsce przemawiających notabli zajął człowiek z przeszywającym spojrzeniem i kojącym głosem, który obiecywał uleczyć cały kraj. Ten zaś poddał się transowi.

Anatolij Kaszpirowskij pierwszy raz zwrócił siebie uwagę w czasie programu telewizyjnego z października 1989 nadawanego z Kijowa, w którym przedstawiono sesję czołowych uzdrowicieli. W szczytowym okresie swej kariery ów były ciężarowiec oraz wykwalifikowany psychiatra regularnie zajmował czołowe miejsca na liście najpopularniejszych postaci w Rosji, przebijając nawet Jelcyna. Jego liczne występy, od Moskwy po Władywostok, przyciągały ludzi, którzy na jego komendę płakali lub garnęli się do niego. Przypominało to masowe wypędzanie demonów.

- Uwielbiają mnie – mówił w 1989 r. o swych rodakach Kaszpirowskij na konferencji prasowej. Potrafię wpływać na to, co uważane było za niedostępne. Umiem uwolnić wewnętrzne zasoby organizmu.

Zainteresowanie i mecenat ze strony wysoko postawionych przedstawicieli państwa sprawiły, że Kaszpirowskiego zaczęto porównywać do Rasputina, który zyskał sobie podobną pozycję na carskim dworze.

 

Kaszpirowskij nie był telewizyjnym kaznodzieją, ani wyginającym łyżki Urim Gellerem, bo jeśli w jego przypadku ludzie dopatrywali się zawsze elementów estradowej magii, to seanse Kaszpirowskiego traktowane były bardzo poważnie i stanowiły ciekawe kulturalne i społeczne zjawisko. Jego nazwisko stało się nawet synonimem zjawisk niezwykłych i niewyjaśnionych.

Przeszywający wzrok ubranego w całości na czarno Kaszpirowskiego za pomocą telewizji docierał do każdego domu w wielkim ZSRR. Jego głos „poruszał” miliony, uspokajając je oraz wzbudzając dziwny niepokój.

- Jeśli ktoś z was ma wysokie ciśnienie, to szybko ono spadnie. Jeśli ktoś cierpi na schorzenia kolan, to się one wyleczą – mówił w swej litanii do cierpiących, szepcząc szczególnego rodzaju „kołysankę”, która wprowadzała masy w zbiorowy trans.

Znikały wtedy wszelkiego rodzaju problemy. Widz Kaszpirowskiego na chwilę przestawał myśleć o wewnętrznych problemach kraju, o niedostatkach w zaopatrzeniu i problemach ze strony kaukaskich separatystów. Część ZSRR wtedy ulegała wyłączeniu.

- Kiedy Kaszpirowskij pojawiał się na ekranie, ulice pustoszały – mówi dziennikarka Katja Murzina. Byłam dzieckiem, ale pamiętam, że wszyscy o tym rozmawialiśmy w szkole. Każdy wierzył zupełnie poważnie w to, że jest on w stanie uleczyć naród. W telewizji nigdy przedtem nie widzieliśmy niczego podobnego. Zwykle telewizja prezentowała wszystko wprost, a jeśli uznała, że Kaszpirowski posiada niezwykłe zdolności, większość osób w to wierzyła.

Wielkim rywalem Kaszpirowskiego był siwowłosy Alan Czumak. W czasie jego występów po krótkim wstępie potrafił on przez długi czas poruszać rękoma, niczym wschodni mędrzec, napełniając uzdrawiającą energią słoiki i garnuszki z wodą dla milionów osób wierzących, że mają one specjalną moc.

„W piątki Czumak pomaga widzom w walce z alergią. Osoby z problemami żołądkowymi powinny zgłaszać się później” – głosiła rada rozpowszechniana w czasie jego występów.  

Mimo to w okresie post-sowieckim gwiazda Kaszpirowskiego szybko zgasła, jako że pojawiły się oskarżenia, że jego sesje hipnotyczne przyczyniały się do pogłębienia problemów psychicznych u niektórych jego widzów. W 1995 r., po krótkim flircie z polityką i sukcesie w wyborach do Dumy, Kaszpirowskij opuścił kraj i wyjechał do USA, gdzie kontynuował swą działalność dając występy dla rosyjskich emigrantów.

Choć Kaszpirowskiego już nie było, odwieczne rosyjskie zainteresowanie zjawiskami paranormalnymi rosło coraz bardziej, dając pole do pojawiania się różnego rodzaju mediów, uzdrowicieli i szarlatanów. Do dziś w Rosji działa ok. 100.000 profesjonalnych wróżbitów i okultystów świadczących swe usługi, zaś roczne obroty tej branży w samej Moskwie sięgają 15 milionów USD rocznie.

Mimo to w pamięci wielu osób pozostało wspomnienie po Kaszpirowskim i szybko się go nie pozbędą, bowiem pozostawił on w nich pewien niezbywalny ślad. Ostatnie sondaże pokazały, że choć 90% mieszkańców byłego ZSRR oglądało jego seanse, dziś jest w stanie przyznać się do tego jedynie ok. 13%. Jednak mimo ostrzeżeń ze strony przedstawicieli służby zdrowia, że Kaszpirowski „powoduje szkodę w narodzie”, powrócił on na ekrany pod koniec 2009 roku jako prowadzący w programie poświęconym zjawiskom niewyjaśnionym i „badaniom” nad nimi.

Na wiosnę 2010 roku ogłoszono, że startuje on na nowo ze swymi masowymi sesjami uzdrawiania, zaś pierwsza z nich odbyła się w stolicy po ponad 20 latach od ostatniej, co miało niezwykle symboliczny wymiar, i to nie tylko w kwestii nostalgii za Kaszpirowskim.

A może wcale nie był to jedynie przypadek? W „drugim przyjściu” Kaszpirowskiego niektórzy specjaliści dopatrują się odgórnej próby ugłaskania rosyjskiego społeczeństwa i choć chwilowego odwrócenia uwagi od wielu innych palących problemów.

- Pojawienie się Kaszpirowskiego w krytycznym momencie dla społeczeństwa nie jest zbiegiem okoliczności – mówi Borys Jegorow, kierownik komisji etyki w rosyjskim związku profesjonalnych terapeutów. Na owe zbiorowe sesje pozwolenie wydały jednak osoby, które nic o psychologii nie wiedzą. Uznają, że będą w stanie uspokoić ludzi i usunąć społeczne napięcia, ale władze już dawno utraciły kontakt z rzeczywistością i po prostu rozpalają agresję.

Kaszpirowskij nie chce także udzielać otwartych wypowiedzi, preferując komunikację poprzez e-mail. Na wymienione powyżej oskarżenia odpowiada:

„To majaczenia szaleńców. Niesprawiedliwa krytyka istniała zawsze, a ich bronią są kłamstwa i pomówienia. Kierującymi nimi motywami jest zazdrość i małość” – pisze, nie szczędząc słów.

Choć kraj zmienił się nie do poznania od czasów, kiedy Kaszpirowskij święcił największe triumfy, pasja w kierunku poznania zjawisk nadprzyrodzonych nie zmalała. Co jednak sądzi Kaszpirowskij na temat wszystkich swych następców, którym dał przykład?

„Wszyscy oni aktywowali się po moich telewizyjnych występach i programach. Wkrótce publiczność podzieliła się na dwie frakcje – jedni sami chcieli leczyć, a drudzy poddawać się leczeniu. Wszystko to zmierza jednak do nieuchronnego końca, a to dlatego, że ci nowi zbawiciele nie byli w stanie pokazać niczego nowego” – twierdzi uzdrowiciel.

Nie wiadomo, co tak naprawdę nim kieruje i ile jest w tym żalu za utraconą sławą, jednakże jego przypadek nie jest pierwszym, w którym uzdrowiciel-hipnotyzer staje się źródłem politycznych teorii konspiracyjnych. W 2005 roku Grigorij Grabowoj, zwrócił na siebie uwagę całego narodu, kiedy stwierdził, że za cenę 1500 USD jest w stanie wskrzesić dziecko – ofiarę terrorystycznego zamachu w Biesłanie. Według artykułu, który ukazał się w opozycyjnej „Nowej Gazecie” Grabowoj został wykorzystany przez Kreml do skompromitowania Biesłańskich Matek – grupy nacisku, która próbowała dotrzeć do prawdy na temat zamachów. Jeśli tak rzeczywiście było, to Grabowoj został opuszczony przez mocodawców, bowiem w 2008 r. skazano go na 11 miesięcy więzienia.

Na pełnej ludzi sali oczekującej na przybycie cudotwórcy rozlega się wkrótce damski głos mówiący: „Nie przypadkiem Anatolij Kaszpirowski swe zdjęcia i płyty nazywa ciężką artylerią. Posiadają one uniwersalne właściwości lecznicze. Nawet kiedy nie będzie go już w waszym mieście, te materiały sprawią, że Anatolij będzie z wami, i będzie wpatrywał się w wasze oczy. Niektórzy wkładają te płyty na noc pod poduszkę, a ci z problemami z sercem noszą jego zdjęcie na koszulkach.” Na spotkaniach z nim pojawiają się nie tylko ci, którzy chcą zdobyć przedmiot o niezwykłej mocy, ale i tacy, którzy traktują to jako ostatnią deskę ratunku w beznadziejnych przypadkach.

- Nie jestem czarownikiem, ale mogę zastąpić milion lekarzy – mówi z naciskiem.

Jego pojawieniu się towarzyszą gromkie brawa, które ten stara się uciszyć. Wkrótce potem wszystko się zaczyna.

- Najsilniejsza medycyna to ta nie związana z środkami medycznymi – mówi. Dla przykładu – jeśli słyszymy dźwięk rozbijanego szkła, to czy jest to medycyna? Nie. A gdy słońce ociepla ciało, to czy jest to medycyna? Nie, to biochemia. Medycynę trzeba ożywić od wewnątrz.

Kaszpirowskij zaprasza następnie na scenę widzów, których obdarowuj magicznym dotykiem. Oczywiście chętnych jest na tyle dużo, że powstaje mały tumult. Niedługo potem podłoga zasłana jest leżącymi ciałami i jest to raczej makabryczny widok. Inni wstają z miejsc i tańczą walca z niewidocznymi partnerami, choć w budynku dudni techno.
 

Fragment seansu Anatolija Kaszpirowskiego

[Wydaje się, że fenomen Kaszpirowskiego nie wynika jedynie z jego rzekomych zdolności i umiejętności tworzenia wokół siebie przedstawienia. Główne przyczyny jego popularności tkwią nie tylko w pewnych społecznych mechanizmach, ale również odwiecznym zainteresowaniu podobnymi postaciami i ich umiejętnośćiami. I choć uznawany jest on za symbol tego typu aktywności łączącej w sobie sztukę, hipnozę i zjawiska nadprzyrodzone, wydaje się on być  spadkobiercą dwóch tradycji rosyjskich cudotwórców – nieokrzesanej i żywiołowej w formie Rasputina i nieco bardziej eleganckich estradowych występów Wolfa Messinga. – przyp.INFRA]